Play Therapy – czyli terapia poprzez zabawę – jest metodą terapeutyczną stworzoną przez Virginię Axline. Jak wskazuje na to nazwa, podstawowym narzędziem pracy jest zabawa, natomiast rolą terapeuty jest emocjonalne dostrojenie się, dzięki czemu dziecko może w bezpiecznych warunkach wyrażać siebie, wraz z tym, co stanowi dla niego trudność. Dzięki temu uczucia i myśli dziecka wybrzmiewają w gabinecie za pośrednictwem zabawy, mimo, że na poziomie werbalnym nie potrafi ich wyrazić.
Jak działa terapia zabawą
Play Therapy jest metodą niedyrektywną, która zakłada że dziecko ma zdolność rozwiązania swych psychicznych problemów, natomiast terapeuta podkreśla podmiotowość dziecka poprzez podążanie za nim. W zabawie dziecko może wypracować bardziej adaptacyjne zachowania w sytuacjach, które stanowią dla niego trudność, poznać siebie i rozwiązać wewnętrzne konflikty.
W terapii zabawą terapeuta wykorzystuje zestaw narzędzi terapeutycznych, tzw. Play Tool Kit. Zawiera on między innymi piaskownicę, zestaw figur przedstawiających ludzi, zwierzęta, budynki, rośliny, bohaterów bajek, kamienie, muszle etc., pacynki, instrumenty muzyczne, materiały plastyczne i inne. Po stronie dziecka leży decyzja, jaką aktywność chce podjąć, terapeuta natomiast podąża za dzieckiem, odzwierciedlając je.
Virginia M. Axline sformułowała 8 zasad kontaktu terapeutycznego z dzieckiem:
1. Terapeuta tworzy ciepłą i przyjazną relację z dzieckiem opartą na zaufaniu.
2. Terapeuta akceptuje dziecko takim, jakie jest.
3. Terapeuta buduje poczucie bezpieczeństwa tak, by dziecko mogło swobodnie wyrażać siebie.
4. Dziecko ma prawo wyboru i jest odpowiedzialne za swoje wybory.
5. Terapeuta podziela i odzwierciedla emocje, które wyraża dziecko.
6. Dziecko kieruje, terapeuta podąża.
7. Terapeuta nie przyspiesza procesu terapeutycznego.
8. Terapeuta stawia granice, dzięki czemu dziecko może zakotwiczyć się w rzeczywistości i buduje swoje poczucie odpowiedzialności.
Czy to działa? Tak!
Skuteczność metody zależy od złożoności problemów, trudności dziecka (mierzy się je za pomocą specjalnego kwestionariusza Mocnych Stron i Trudności – SDQ.
Jak wynika z badań:
· W grupie ogólnej: wszystkie dzieci kierowane na terapię: 74% będzie wykazywało pozytywne zmiany
· U dzieci z grupy ryzyka: 76% będzie wykazywało pozytywne zmiany
· U dzieci z grupy podwyższonego ryzyka: 82% będzie wykazywało pozytywne zmiany
· U dzieci z grupy wysokiego ryzyka: 84% będzie wykazywało pozytywne zmiany
· Można więc powiedzieć, że „w zależności od złożoności problemów, płci, wieku, regionu u 74% – 84% dzieci będzie można zaobserwować pozytywne zmiany”
Terapia zabawą – zastosowanie
Play Therapy znajduje zastosowanie u dzieci, które doświadczają:
- Przemocy (emocjonalnej, fizycznej, seksualnej),
- ADHD,
- Złości,
- Problemów z przywiązaniem,
- Autyzmu,
- Problemów z zachowaniem,
- Żałoby/ straty,
- Problemów z komunikowaniem się,
- Opóźnionego rozwoju,
- Nocnych koszmarów,
- Niepełnosprawności fizycznej,
- Separacji rodziców / rozwodu,
- Wykluczenia społecznego,
- Traumy,
- Obniżonych osiągnięć szkolnych, społecznych, kulturalnych,
- Skłonności do wycofywania się.
W rozważaniach na temat skuteczności Play Therapy warto też pochylić się nad perspektywą neuronauki. Zabawa symboliczna dostarcza dziecku całkowicie nowych doświadczeń, tym samym tworząc nowe ścieżki neuronalne, co umożliwia wprowadzanie zmian. Dzieje się tak, ponieważ metafora (np. zabawa) uruchamia więcej połączeń nerwowych w mózgu niż jakakolwiek inna aktywność.
Ponadto zabawa wspiera uwalnianie opioidów i oksytocyny, dzięki czemu dziecko nie czuje agresji, niepokoju, ma poczucie bezpieczeństwa i spokoju. Łatwiej mu przyswajać nowe informacje, jego układ odpornościowy lepiej funkcjonuje a samopoczucie wzrasta.
W takich warunkach dziecko skutecznie radzi sobie z traumatycznymi doświadczeniami.